Program duszpasterski na rok 2019/2020, który tradycyjnie rozpoczyna się od Adwentu, jest pierwszą częścią nowego trzyletniego cyklu: „Eucharystia daje życie”. Stanowi on kontynuację refleksji nad sakramentami chrześcijańskiego wtajemniczenia, która zapoczątkowana została czteroletnim cyklem poświęconym sakramentowi chrztu świętego, a następnie rozwijana dwuletnim cyklem koncentrującym się na sakramencie bierzmowania. Istnieje duża potrzeba ukazania tych sakramentów (chrztu, bierzmowania, Eucharystii) w pewnej wzajemnej zależności od siebie.

Obecny program duszpasterski, osnuty wokół hasła: „Wielka tajemnica wiary”, będzie budowany na biblijnym fragmencie z Ewangelii św. Jana „[…] abyście uwierzyli w Tego, którego [Bóg] posłał” (J 6,29). Eucharystia stanowi centrum życia chrześcijańskiego. Dlatego potrzebna jest nam wszystkim – nie tylko dzieciom i młodzieży – nieustanna katecheza pogłębiająca treść wielkiej tajemnicy wiary, jaką jest Eucharystia, aby lepiej i owocniej w niej uczestniczyć.

  1. „Wielka tajemnica wiary”

Program duszpasterski na rok 2019/2020 jest pierwszą częścią trzyletniego programu duszpasterskiego dla Kościoła w Polsce „Eucharystia daje życie”. Z jednej strony będzie on kontynuacją teologiczno-praktycznej refleksji nad sakramentami wtajemniczenia chrześcijańskiego, z drugiej zaś próbą pogłębienia świadomości tego, czym jest „Święta i Boska Liturgia” (KKK 1330) jako „tajemnica wiary”, „streszczenie i podsumowanie całej naszej wiary” (Sacramentum caritatis, 6). Papież Benedykt XVI zauważa, że wiara Kościoła jest istotową wiarą eucharystyczną, a więc sakramentalną, i karmi się w szczególny sposób przy stole Eucharystii.

Jak stwierdza Przewodniczący Komisji Duszpasterskiej abp W. Skworc, fundamentalnym założeniem pierwszego roku realizacji programu duszpasterskiego (2019/2020) jest zaproszenie wiernych do bardziej świadomego udziału w tajemnicy Wieczernika; do dnia ustanowienia przez Chrystusa wielkiej tajemnicy naszej wiary. Chodzi zatem o to, aby na nowo przyjąć dar Eucharystii i pogłębić wiarę w realną obecność Jezusa Chrystusa, którą podczas sprawowania Najświętszej Ofiary przywołuje i sprawia Duch Święty. Prowadzenie wiernych do tego celu wymaga wysiłku katechetycznego, homiletycznego i liturgicznego. Pogłębiona wiedza o Eucharystii, chociażby na drodze przypomnienia podstawowych, katechizmowych prawd wiary, winna być uzupełniona autentycznym jej przeżywaniem i zaangażowaniem w każdą eucharystyczną celebrację. W konsekwencji osoby duchowne i świeckie potrzebują odnowy sprawowania liturgii Mszy Świętej zgodnie z obowiązującymi normami liturgicznymi. Trzeba pamiętać oraz przypominać, że każda celebracja Eucharystii jest wspominaniem (anamnezą) Bożego dzieła zbawienia, a w szczytowym momencie – kiedy celebrans przywołuje Ducha Świętego (w momencie epiklezy) i powtarza słowa wypowiedziane przez Jezusa w czasie ostatniej wieczerzy – dochodzi do sakramentalnego uobecnienia Ciała i Krwi Jezusa Chrystusa: Ten, który jest wspominany, sam staje się obecny[1].

W opracowanym programie duszpastersko-homiletycznym chodzi o umacnianie świadomości, że Msza Święta jest sakramentalnym spotkaniem ze Zmartwychwstałym, który jako Baranek Boży daje swe życie, abyśmy je mieli w obfitości aż po wieczność. W tym też sensie Eucharystia wpływa na rozwój życia chrześcijańskiego.

W nawiązaniu do powyższego, warto przemyśleć postulat tworzenia w parafiach zespołów liturgicznych, twórczo zaangażowanych w przygotowanie niedzielnej Mszy Świętej. Dzięki niej bowiem budowane są nasze relacje z Bogiem i z bliźnimi, szczególnie we wspólnocie parafialnej i rodzinnej. Skutkiem odpowiedzi wiary na działanie w nas Chrystusa Eucharystycznego jest również przyjęcie i rozwijanie eucharystycznego stylu życia, wyrażonego postępowaniem na wzór Tego, który do końca nas umiłował.

  1. Mistagogiczny charakter homilii

Liturgia, jak czytamy w Konstytucji o liturgii świętej, jest niezastąpionym źródłem, które dostarcza ducha prawdziwie chrześcijańskiego (KL 14). Ścisły związek homilii i liturgii powoduje, że homilia przyjmuje cechy liturgii. Rozluźnienie tego związku prowadzi do obustronnych strat.

Homilia powinna wykładać w ciągu roku liturgicznego tajemnice wiary i zasady życia chrześcijańskiego (KL 52). Przepowiadanie homilijne według instrukcji Inter Oecumenici ma uwzględniać czczoną tajemnicę (IOe 54) oraz wprowadzać w przeżywane misterium, czyli ma być mistagogiczne. Homilia jest mistagogiczna, gdy naświetla ukryte rzeczywistości przez szersze powiązanie z liturgicznymi tekstami, wyjaśnia zbawczy sens znaku liturgicznego, doprowadza do centrum tajemnicy kultu, gdy wprowadza w tajemnice zbawczego działania sakramentów[2].

Przekaz homilijny powinien być przeniknięty z jednej strony apelem misyjnym, z drugiej zaś – elementem mistagogicznym, czyli prowadzeniem wierzących ku coraz głębszemu poznaniu i uczestnictwu w tajemnicy Boga objawionej i przekazanej nam w Chrystusie (PdV 26). Przepowiadanie homilijne jest mistagogiczne wówczas, gdy prowadzi do pełniejszego zrozumienia i przeżycia w znakach tajemnicy Chrystusa. Taka homilia ma zmierzać do Eucharystii bądź też sprawowanego sakramentu. Powinna ona pobudzać zgromadzonych do wewnętrznego związania własnej ofiary życia z ofiarą Chrystusa[3].

Teksty liturgiczne oraz święte obrzędy są inspiracją do modlitwy i życia chrześcijańskiego, a pełny udział w liturgii prowadzi do syntezy wiary i życia. Pilną potrzebą współczesnego przepowiadania homilijnego i duszpasterstwa w ogóle jest permanentna formacja, zwłaszcza oparta na liturgii. We wspólnocie Kościoła trzeba doświadczać bogactwa liturgii oraz ukazywać jej wymiary: historiozbawczy, ewangelizacyjny, uświęcający, diakonijny oraz eklezjalny. Uwzględnienie wszystkich tych wymiarów prowadzi do budowania wspólnoty uczniów Chrystusa[4].

Liturgia powinna przyczyniać się do tego, by wierni swoim życiem wyrażali oraz ujawniali innym tajemnicę Chrystusa i naturę prawdziwego Kościoła[5]. Najpilniejszym zaś zadaniem jest formacja biblijna i liturgiczna całego ludu Bożego. Formacja liturgiczna w nauczaniu Jana Pawła II nosi nazwę apostolatu liturgicznego, pogłębionego wychowania do życia chrześcijańskiego, nowej formacji lub mistagogii sakramentalnej. Źródłem tak pojętej mistagogii jest zakotwiczenie jej w Piśmie Świętym, kerygmie ojców Kościoła oraz samym doświadczeniu Kościoła[6].

Misterium spotkania Boga z ludźmi ukrywa się pod osłoną znaków, którymi są wydarzenia, osoby, słowa, gesty i rzeczy. Chociaż znaki są widoczne, to jednak misterium spotkania Boga z ludźmi pozostaje tajemnicą. Dlatego trzeba być w misterium wprowadzonym, a wprowadzenie to nazywamy mistagogią.

III. Tematyka programu przepowiadania

Program homiletyczny przewidziany na rok 2019/2020 wpisuje się w tematykę programu duszpasterskiego: „Wielka tajemnica wiary”. Został przygotowany przez zespół teologów oraz duszpasterzy zrzeszonych w Komisji Kaznodziejskiej Diecezji Tarnowskiej. W przygotowaniu wykorzystano inspiracje płynące z ogólnopolskiego programu homiletycznego, które starano się w homilii wiązać z nauką zawartą w Katechizmie Kościoła Katolickiego, w myśl Dyrektorium homiletycznego: „Homilię kształtuje bardzo prosta dynamika: jest ona refleksją nad znaczeniem czytań i modlitw z danej celebracji w świetle tajemnicy paschalnej i prowadzi zgromadzenie do celebracji eucharystycznej, w której zebrani uczestniczą wspólnie w owej tajemnicy” (DH 15). Zgodnie ze wskazaniami Komisji Duszpasterstwa KEP ważnym punktem odniesienia dla programu homiletycznego stała się treść adhortacji apostolskiej Benedykta XVI Sacramentum caritatis.

Zaproponowane tematy poszczególnych jednostek uwzględniają zarówno wymowę tekstów biblijnych i liturgicznych danej Mszy Świętej, jak i problematykę obecnego programu duszpasterskiego. Celem zaproponowanych tematów jest pomóc ludziom wierzącym, uczestniczącym w Eucharystii, głębiej w nią wejść i przeżyć to misterium. W liście apostolskim Mane nobiscum Domine Jan Paweł II zachęcał do otwarcia się na Eucharystię jako tajemnicę. „Zawsze bowiem – stwierdził Ojciec Święty – obecna jest w człowieku pokusa, by zredukować Eucharystię do ludzkich wymiarów, podczas gdy w rzeczywistości to on winien otworzyć się na wymiar tajemnicy. Eucharystia jest zbyt wielkim darem, ażeby można było tolerować dwuznaczność i umniejszanie” (MnD 12).

W związku z pogłębieniem przeżycia „wielkiej tajemnicy wiary”, jaką jest Eucharystia, ustalona przez Komisję Kaznodziejską tematyka zawiera potrzebę pogłębienia wiedzy o Eucharystii, jej duchowych owocach oraz liturgicznym i osobistym przebiegu.

Wartością dodaną niniejszego opracowania są krótkie katechezy mistagogiczne, które zostały przygotowane do wykorzystania przed Mszą Świętą jako forma wprowadzenia w pogłębione przeżycie misterium, w którym wierni uczestniczą.

Zaproponowane w niniejszym programie homiletycznym tematy i teksty mają służyć przede wszystkim kaznodziejom jako pomoc w głoszeniu słowa Bożego. Mają na celu dostarczenie inspiracji dla głosicieli słowa Bożego i nie należy wykorzystywać ich odtwórczo. Każda bowiem homilia powinna nosić znamiona twórczości własnej, nadającej barwę charakterystyczną dla danego kaznodziei.

 

Oprac. ks. dr hab. Jan Bartoszek

 

[1] Zob. Słowo wstępne abp. W. Skworca, przewodniczącego Komisji Duszpasterstwa KEP, w: Wielka tajemnica wiary. Program duszpasterski Kościoła w Polsce na rok 2019/2020, Katowice 2019, s. 6.

[2] Zob. H. Simon, Homilia jako integralny element Eucharystii, „Współczesna Ambona” 15 (1987), nr 3, s. 105-120.

[3] Por. L. Szewczyk, Homilia w liturgii, w: Umiłować Chrystusa. Program duszpasterski na rok 2002/2003, Katowice 2002, s. 260-261.

[4] Por. J. Kopeć, Formacja liturgiczna, czyli mistagogia w liturgii i przez liturgię, „Liturgia Sacra” 3-4 (1996), s. 24-25.

[5] Kongregacja Wychowania Katolickiego, Instrukcja o liturgicznej formacji w seminariach, RBL 40 (1987), nr 4, s. 371.

[6] Por. J. Kopeć, Formacja liturgiczna…, s. 25.

­